دهمین نشست تخصصی فلسفه

دهمین نشست تخصصی فلسفه

بسمه تعالی

 دانشکده ی الهیات ومعارف اسلامی هدی وابسته به جامعه الزهرا(دهمین نشست تخصصی فلسفی رابطه باید وهست اخلاقی)  را چهارشنبه یک دی درسالن آمفی تئاترجامعه الزهرا برگزار کرد.

سخنران این نشست حجت الاسلام والمسلمین دکتر معلمی برای ورد به بحث چهار مقدمه بیان کردند:

اولا، علم اخلاق علمی است که به باید ها و نبایدها می پردازد؛

ثانیاً، مبادی تصوری و تصدیقی علم اخلاق را اصطلاحاً فلسفه ی اخلاق می نامند؛

ثالثاً، فلسفه ی اخلاق به مباحثی از قبیل ـ معنای خوب وبد چیست؟ مفاد وظیفه و الزام چیست؟ با چه ملاک و معیاری خوب و بد تعیین می شود؟ آیا قواعد  اخلاقی کلی اند یا خیر؟ ـ می پردازد.

رابعاً، جملات دوقسم اند: 1. خبری ازقبیل: اجتماع نقیضین محال است ونفس انسان مجرد است، که از واقع خبر می دهند ودارای صدق وکذب اند؛ 2. انشائی از قبیل:  باید به عدالت رفتار کرد وباید نماز خواند، که جنبه دستوری دارند وصدق وکذب درآن مطرح نیست.

استاد حوزه ودانشگاه بعد از بیان مقدمات فوق به طرح بحث پرداختند با این سوال که آیا جملات اخلاقی که جنبه ی انشایی و دستوری دارند با جملات خبری دارند یا خیر؟  وبعبارت دیگر آیا باید ونباید ها با هست ونیست ها رابطه دارند یا خیر؟

وی درجواب سوال فوق به نظرات دو گروه کاملاً مخالف اشاره کردند: یکی آنهایی که رابطه ی بین باید وهست را قبول ندارند، مثلا از فلاسفه غرب هیوم معتقد است که از جمله ی خبری نمی شود جمله ی انشایی نتیجه گرفت، بلکه باید ها و نباید های اخلاقی از آداب و رسوم جوامع مختلف و احساسات سرچشمه می گیرد. ودرمیان مسلمین متکلمین اشاعره اعتقاد دارند که جعل الهی باید و نباید را تعیین کرده است. ودیگری کسانیکه عقیده دارند دستورات اخلاقی ریشه درواقع دارند واصطلاحاً بین باید ونباید و هست ونیست رابطه وجود دارد، ازجمله این گروه اصولیین معتقد اند که اوامر و نواهی شارع تابع مصالح و مفاسد است مثلا نماز انسان را از فحشا ومنکر باز می دارد ولذا خداوند تعالی به آن امر کرده است.

حجت الاسلام والمسلمین معلمی درادامه به این مطلب پرداختند که اگر بین باید ونباید ها با هست ونیست ها رابطه وجود دارد، این رابطه چگونه است وحال آنکه جملات انشایی از یک سنخ  و جملات  خبریه از سنخ دیگر اند؟

سخنران محترم برای پاسخ به سوال فوق به بیان دو نظر عمده ی دانشمندان مسلمان پرداختند؛ یکی نظرجعل و دیگری نظرضرورت بالقیاس.

دیدگاه جعل: علامه طباطبایی و شهید مطهری معتقدند که جملات انشایی جعل و قرار دادی است مبتنی بر واقع. تبیین این نظر نیاز به بیان چهار مقدمه دارد:

مقدمه ی اول: افعال انسانی مثل راه رافتن، خوردن و آشامیدن، دروغ گفتن، ظلم و… اختیاری است.

مقدمه ی دوم: افعال اختیاری رابطه ی شان با فاعل مختار رابطه ی امکانی است؛ یعنی انسان می تواند انجام دهد ومی تواند هم انجام ندهد.

مقدمه ی سوم: بین افعال و آثارشان رابطه ی واقعی برقرار است، مثلا نتیجه ی غذا خوردن سیری است.

مقدمه ی چهارم: براساس رابطه فعل ونتیجه عقل عملی انسان اعتبار می کند که انسان باید غذا بخورد تا سیر شود. یا باید راست بگوید تا رستگار شود و… پس باید ونباید های اخلاقی قرار دادی است مبتنی بررابطه ی ضروری که درواقع بین فعل ونتیجه آن وجود دارد.

دیدگاه ضرورت بالقیاس: استاد مصباح عقیده دارند که بین باید ها ونباید ها وهست ها ونیست رابطه ی ضروری بالقیاس الی الغیر وجود دارد. بیان این دیدگاه نیاز به دومقدمه دارد:

مقدمه ی اول: براساس رابطه ی واقعی بین فعل وآثارش، که دردید گاه اول گذشت، بین فعل واثرآن ضرورت بالقیاس الی الغیر وجود دارد؛ یعنی علت نسبت به معلول واجب است وبالعکس معلول هم نسبت به علت واجب است؛ مثلا غذا خوردن علت سیرشدن است( ضرورت بالقیاس بین فعل ونتیجه)

مقدمه ی دوم: حال اگر به مطلب فوق به این مقدمه را بیافزاییم که رابطه اثرفعل نسبت به فاعل وجوب بالغیر است مثلا انسانها برای بقا نیاز به سیرشدن دارند.

نتیجه: پس انسان باید غذا بخورد تا زنده بماند.

با توجه به این دیدگاه نتیجه گیری باید از هست منطقی است وهیچ جعل و قرار دادی وجود ندارد.

 

 این نشست ، با پاسخ به سوالات دانشجویان  به پایان رسید.

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *